Yıl Sonu Banka Mutabakatı Nasıl Yapılır? Kontrol Listesi
Yıl sonu kapanışında banka bakiyesinin doğru olduğundan emin olmak, mali tabloların ve nakit planının güvenilirliği için önemli adımlardan biridir. Muhasebedeki banka bakiyesi ile ekstredeki rakam çoğu zaman birebir tutmaz; önemli olan, farkın hangi işlemlerden geldiğini bilmektir.
Bu rehberde banka mutabakatını adım adım anlatıyor, sayısal bir örnekle farkların nasıl açıklandığını gösteriyor ve yıl sonu kapanışında kullanabileceğiniz bir kontrol listesi paylaşıyoruz.
Kısaca
Banka mutabakatı, işletmenin muhasebe kayıtlarındaki banka bakiyesinin aynı tarihli banka ekstresindeki bakiyeyle karşılaştırılması ve aradaki farkın tek tek açıklanmasıdır. Yıl sonunda her banka hesabı için 31 Aralık bakiyesi ekstreyle eşleştirilir, farkı oluşturan işlemler bulunur ve gerekli düzeltme kayıtları kapanıştan önce yapılır.
- Karşılaştırılan iki rakam: muhasebedeki banka bakiyesi (Tek Düzen Hesap Planı’nda 102 Bankalar hesabı) ve bankanın aynı tarihli ekstresindeki bakiye.
- Farklar genellikle üç kaynaktan gelir: zamanlama farkları (bir işlemin muhasebede ve bankada farklı günlerde görünmesi), muhasebeye işlenmemiş işlemler (banka masrafı, faiz) ve hatalı kayıtlar.
- Bankanın henüz işlemediği kalemler sonraki ekstrede takip edilir; muhasebeye işlenmemiş ya da hatalı kaydedilmiş kalemler incelenir ve gerekiyorsa düzeltme kaydı yapılır.
- Yıl sonunda ayrıca dövizli hesaplar değerlenir, vadeli mevduatların yıl sonuna kadar işleyen faizi gelir olarak kaydedilir (faiz tahakkuku) ve gerekirse bankadan bakiye teyit yazısı alınır.
- Her ay yapılan mutabakat, yıl sonunda bir yıllık hareketi geriye dönük taramaktan çok daha kısa sürer.
Banka Mutabakatı Nedir?
Banka mutabakatı, işletmenin muhasebe kayıtlarındaki banka bakiyesi ile banka ekstresindeki bakiyenin belirli bir tarih itibarıyla karşılaştırılması ve iki rakam arasındaki farkın hangi işlemlerden kaynaklandığının belgelenmesidir. Tek Düzen Hesap Planı‘nı kullanan işletmelerde bu bakiye 102 Bankalar hesabında yer alır; her banka ve döviz cinsi için genellikle ayrı bir alt hesap açılır.
Amaç iki rakamı zorla eşitlemek değil, farkın her kuruşunu açıklayabilmektir. Açıklanan farkların bir kısmı ertesi günlerde kendiliğinden kapanır, bir kısmı incelendikten sonra düzeltme kaydı gerektirir, bir kısmı ise yalnızca belgelenip izlenir.
Cari Hesap ve POS Mutabakatından Farkı
“Mutabakat” kelimesi farklı kontroller için kullanıldığından karıştırılabilir. Banka, cari hesap ve POS mutabakatı farklı kayıtları karşılaştırır ve her biri farklı bir soruyu cevaplar. Üçü de yalnızca yıl sonunda değil, işlem hacmine göre yıl boyunca düzenli olarak yapılabilir.
| Mutabakat Türü | Karşılaştırılan Kayıtlar | Cevapladığı Soru |
|---|---|---|
| Banka mutabakatı | Muhasebedeki banka bakiyesi ve banka ekstresi | Bankadaki hesap bakiyem muhasebe kayıtlarımla uyuşuyor mu? |
| Cari hesap mutabakatı | Sizin kayıtlarınız ve müşteri ya da tedarikçinin kayıtları | Müşterim veya tedarikçimle borç ve alacak bakiyelerimiz aynı mı? |
| POS mutabakatı | POS gün sonu raporu ve bankaya geçen tutar | POS üzerinden yaptığım satışların tahsilatı bankaya eksiksiz ve doğru yansıdı mı? |
Üç kontrol birbirini tamamlar ve her biri ayrı ayrı yapılabilir. Yine de banka bakiyesinde açıklanamayan bir fark, çoğu zaman cari hesaplara ya da POS tahsilatlarına işlenen tutarlarda da iz bırakır.
Banka Mutabakatı Nasıl Yapılır? 7 Adımda Süreç
Banka mutabakatı için her banka hesabının aynı tarihli muhasebe bakiyesi ve ekstre bakiyesi yan yana konur, hareketler tek tek eşleştirilir ve eşleşmeyen kalemler iki listeye ayrılır. Her hesap ve her döviz cinsi için işlem ayrı yapılır.
- Mutabakat tarihini ve hesapları belirleyin. Yıl sonu için tarih 31 Aralık’tır. Her banka, her şube hesabı ve her döviz cinsi ayrı bir mutabakat konusudur; TL, USD ve EUR hesabı bulunan bir banka üç ayrı mutabakat demektir.
- İki bakiyeyi çıkarın. Muhasebe programından ilgili banka alt hesabının 31 Aralık muavin dökümünü (hesaptaki tüm hareketlerin tarih sırasıyla listesi), bankadan da aynı günün sonuna ait hesap ekstresini alın. Ekstrenin gün sonu bakiyesini gösterdiğinden emin olun; gün içinde alınan ara bakiyeler yanıltıcı olabilir.
- Hareketleri tek tek eşleştirin. Tutar, tarih ve açıklamaya bakarak iki listedeki aynı işlemleri eşleştirip işaretleyin. Aynı gün içinde aynı tutarda birden fazla işlem varsa açıklama ve referans numarasına göre ayırın.
- Eşleşmeyenleri iki gruba ayırın. Muhasebede olup bankada olmayan kalemler (henüz bankadan geçmemiş ödeme ve tahsilatlar) bir listeye, bankada olup muhasebede olmayan kalemler (masraflar, faizler, işlenmemiş havaleler) diğer listeye yazılır.
- Mutabakat tablosunu hazırlayın. Banka bakiyesini birinci listeye, muhasebe bakiyesini ikinci listeye göre düzeltin. İki düzeltilmiş bakiye kuruşu kuruşuna eşit olmalıdır; değilse henüz bulunmamış bir fark vardır.
- Düzeltme kayıtlarını yapın. İkinci listedeki kalemler tek tek incelenir ve muhasebeye yansıtılması gerekenler için düzeltme kaydı yapılır. Birinci listedeki kalemler genellikle kayıt gerektirmez ve Ocak ekstresinde takip edilir; ancak bu listede hatalı ya da erken yapılmış bir kayıt fark edilirse o kayıt da düzeltilir.
- Belgeleyin ve onaylatın. Mutabakat tablosunu, ekstreyi ve fark açıklamalarını aynı dosyada saklayın; tabloyu hazırlayan ve kontrol eden kişiyi not edin. Bu dosya, bağımsız denetim ve vergi incelemelerinde talep edilebilecek belgeler arasındadır.
Örnek Banka Mutabakat Tablosu
Bir işletmenin 31 Aralık’ta muhasebesinde 1.284.600 TL, banka ekstresinde ise 1.312.950 TL görünüyor; aradaki fark 28.350 TL. Eşleştirme sonrasında dört kalem bulundu ve iki tarafın düzeltilmiş bakiyesi 1.287.350 TL’de buluştu.
| Kalem | Banka Tarafı (TL) | Muhasebe Tarafı (TL) |
|---|---|---|
| 31 Aralık bakiyesi | 1.312.950 | 1.284.600 |
| (-) Muhasebede kayıtlı, bankadan henüz geçmemiş tedarikçi ödemesi | -38.000 | |
| (+) Muhasebede kayıtlı, hesaba henüz geçmemiş nakit yatırma | +12.400 | |
| (+) Bankada var, muhasebeye işlenmemiş net faiz geliri | +4.850 | |
| (-) Bankada var, muhasebeye işlenmemiş banka masrafları | -2.100 | |
| Düzeltilmiş bakiye | 1.287.350 | 1.287.350 |
Örneğin varsayımları: İşletme, tedarikçiye 31 Aralık’ta verdiği 38.000 TL’lik ödeme talimatını aynı gün banka hesabından düşerek kaydetmiş, banka ise işlemi 2 Ocak’ta gerçekleştirmiştir. 12.400 TL’lik nakit de 31 Aralık’ta kasadan bankaya yatırılmış ve muhasebeye o gün işlenmiş, ancak banka kapanışından sonra yatırıldığı için hesaba 2 Ocak’ta geçmiştir. Bu işlemleri banka hareketi gerçekleştiğinde kaydeden işletmelerde aynı kalemler fark oluşturmaz.
Düzeltilmiş bakiyeler eşit olduğu için mutabakat tamamdır. Bu tablodan iki sonuç çıkar:
- Muhasebeye yapılacak kayıtlar: 4.850 TL net faiz geliri ve 2.100 TL banka masrafı. Faiz geliri brüt tutar üzerinden kaydedilir: hesaba geçen 4.850 TL ile banka dekontunda gösterilen stopaj tutarının toplamı faiz geliri, stopaj ise peşin ödenen vergi olarak ayrıca kaydedilir. Banka masrafları, işletmenin hesap planına göre ilgili gider hesabına işlenir.
- Ocak’ta takip edilecekler: 38.000 TL’lik ödeme ve 12.400 TL’lik nakit yatırma. Muhasebeye alınmış bu iki işlem Ocak ekstresinden takip edilir; işlem gerçekleşmezse ya da kayıtta hata bulunursa gerekli düzeltme yapılır.
Düzeltilmiş bakiyeler eşit çıkmasaydı, aradaki tutar henüz bulunmamış bir işlemi işaret ederdi. Bu durumda ilk bakılacak yer, aynı gün içindeki benzer tutarlı işlemler ve iki kez kaydedilmiş hareketlerdir.
Banka Bakiyesi Neden Tutmaz? En Sık 9 Fark Nedeni
Banka ile muhasebe arasındaki farklar genellikle üç gruptan birine girer: zamanlama farkları, muhasebeye hiç işlenmemiş işlemler ve hatalı kayıtlar. Zamanlama farkları genellikle birkaç gün içinde kendiliğinden kapanır. Diğer iki gruptaki kalemler incelenir; muhasebeye yansıtılması gerekenler için düzeltme kaydı yapılır, bazıları ise yalnızca belgelenip izlenir.
| Fark Nedeni | Örnek | Eksik Olan Taraf | Ne Yapılır? |
|---|---|---|---|
| Henüz bankadan geçmemiş giden ödeme | 31 Aralık akşamı verilen EFT talimatı, ileri tarihli ödeme emri | Banka | Kayıt doğruysa Ocak ekstresinden takip edilir; erken ya da hatalıysa düzeltilir |
| Henüz hesaba geçmemiş gelen para | Banka kapanışından sonra yatırılan nakit | Banka | Kayıt doğruysa ilk iş günü ekstreden takip edilir; işlem gerçekleşmezse kayıt gözden geçirilir |
| Banka masrafları ve komisyonlar | Hesap işletim ücreti, EFT ücreti, BSMV | Muhasebe | Gider olarak kaydedilir |
| Faiz geliri | Vadeli mevduat ya da hesap faizi, kesilen stopaj | Muhasebe | Brüt faiz geliri ve stopaj ayrı ayrı kaydedilir |
| Cari hesaba işlenmemiş havale | Açıklaması eksik ya da farklı unvanla gelen ödeme | Muhasebe | Gönderen bulunur, ilgili cari hesaba işlenir |
| İade olan ödeme | Hatalı IBAN nedeniyle geri dönen EFT | Muhasebe | İlk kayıt ters çevrilir |
| Hatalı kayıt | Yanlış tutar, iki kez kaydedilen işlem, yanlış banka hesabı | Muhasebe | Düzeltme kaydı yapılır |
| Kur farkı | Dövizli hesapta işlemin farklı kurla kaydedilmesi | Muhasebe | Bakiye yıl sonu değerleme kuruyla değerlenir, oluşan kur farkı gelir veya gider olarak kaydedilir |
| Banka hatası | Mükerrer çekilen komisyon | Banka | Bankaya yazılı olarak bildirilir |
Verdiği çekleri 103 Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri hesabında izleyen işletmelerde, henüz bankaya ibraz edilmemiş çekler 102 hesabında fark yaratmaz; bu çeklerin listesi ayrıca kontrol edilir. POS tahsilatlarından gelen blokeli tutarlar ve valör farkları (paranın hesapta kullanılabilir hale geldiği tarihten kaynaklanan farklar) için POS mutabakatı rehberimize göz atabilirsiniz.
Yıl Sonuna Özel 4 Kontrol
Ay sonu mutabakatından farklı olarak yıl sonunda banka hesapları için dört ek işlem yapılır. Bu işlemler tamamlanmadan hazırlanan mutabakat, kapanış bakiyesini eksik gösterir.
1. Dövizli Hesapların Değerlemesi
Döviz cinsinden banka hesapları, yılın son günündeki kurla Türk lirasına çevrilerek değerlenir. 213 Sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 280. maddesine göre borsa rayici bulunmayan yabancı paralarda Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirlenen kur esas alınır; Bakanlık ayrıca bir kur belirlemediğinde uygulamada Merkez Bankasının döviz alış kuru kullanılır (Alomaliye: Döviz Cinsinden Para, Alacak ve Borçlar). Defterdeki TL karşılık ile değerlenmiş tutar arasındaki fark, kur farkı geliri ya da gideri olarak kaydedilir. Değerlemeden önce döviz bakiyesinin ekstreyle tuttuğu kontrol edilmelidir: örneğin EUR hareketinin USD hesabına işlenmesi, kur farkını olması gerekenden farklı gösterir. Uygulanacak kurun ve kayıt yönteminin her yıl mali müşavirle teyit edilmesi önerilir.
2. Vadeli Mevduat Faiz Tahakkuku
Vadesi yıl sonundan sonra dolacak mevduatlarda, 31 Aralık’a kadar işlemiş faiz o yılın geliri olarak kaydedilir. Henüz tahsil edilmemiş bir gelirin ait olduğu dönemde kaydedilmesine faiz tahakkuku denir. Hesaplama, bankanın mevduata uyguladığı faiz oranıyla ve brüt faiz üzerinden yapılır; stopaj ise faiz vadede hesaba geçtiğinde banka tarafından kesilir (Vergi Raporu: Kasa ve Banka Hesaplarında Değerleme İşlemleri). Tahakkuk eden tutar henüz hesaba geçmediği için ekstrede görünmez ve mutabakattan ayrı bir kayıt olarak ele alınır.
3. Stopaj Tutarlarının Kontrolü
Yıl içinde faiz gelirlerinden kesilen stopajlar için bankalardan imzalı ve kaşeli yazılar istenir ve bu tutarlar muhasebedeki 193 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar hesabıyla karşılaştırılır (KPMG Vergi: Dönem Sonu İşlemleri). Mahsup edilecek verginin belgesiz kalmaması için bu yazıları Ocak ayında istemek pratik olur.
4. Bankadan Bakiye Teyidi
Bağımsız denetime tabi işletmelerde denetçi, banka bakiyelerini doğrudan bankadan teyit yazısıyla doğrular. Denetime tabi olmayan işletmeler için de 31 Aralık tarihli, kaşeli bir hesap ekstresi ya da bakiye yazısı almak kapanış dosyasını güçlendirir. Teyit yazıları, kullanılmayan ya da unutulmuş hesapların fark edilmesine de yardımcı olur.
Yıl Sonu Banka Mutabakatı Kontrol Listesi
Kapanıştan önce her banka hesabı için aşağıdaki maddeleri tamamlayın. Liste, mutabakat dosyasının ilk sayfası olarak da kullanılabilir.
Hazırlık
- ☐ Tüm banka, şube ve döviz hesaplarının listesi çıkarıldı, kullanılmayan hesaplar dahil
- ☐ Her hesap için 31 Aralık gün sonu ekstresi alındı
- ☐ Her hesap için 102 alt hesabının muavin dökümü alındı
Eşleştirme
- ☐ Tüm hareketler tutar, tarih ve açıklamaya göre eşleştirildi
- ☐ Bankadan henüz geçmemiş ödemeler ve tahsilatlar listelendi
- ☐ Muhasebeye işlenmemiş masraf, komisyon ve faizler listelendi
- ☐ Açıklaması eksik gelen havalelerin göndereni bulundu ve cari hesaplara işlendi
- ☐ Düzeltilmiş banka ve muhasebe bakiyeleri kuruşu kuruşuna eşitlendi
Yıl Sonu Kayıtları
- ☐ Masraf, komisyon ve faiz düzeltme kayıtları yapıldı
- ☐ Dövizli hesapların 31 Aralık değerlemesi yapıldı, kur farkları kaydedildi
- ☐ Vadeli mevduatların yıl sonuna kadar işleyen faizi tahakkuk ettirildi
- ☐ Yıl içinde kesilen stopajlar için banka yazıları istendi ve 193 hesabıyla karşılaştırıldı
Kapanış
- ☐ Mutabakat tablosu, ekstreler ve fark açıklamaları tek dosyada toplandı
- ☐ Tabloyu hazırlayan ve kontrol eden kişi not edildi
- ☐ Ocak ekstresinde görünmesi gereken kalemler için takip tarihi belirlendi
Banka Mutabakatında Sık Yapılan 5 Hata
Banka mutabakatındaki hataların önemli bir kısmı, farkı açıklamak yerine kapatmaya çalışmaktan kaynaklanır. Aşağıdaki beş hata, yıl sonunda sık karşılaşılan durumlar arasındadır.
- Farkı “diğer” hesabına atmak. Açıklanamayan küçük farkları çeşitli gider ya da gelir hesaplarına kaydetmek bakiyeyi eşitler ama sorunu saklar. Her farkın açıklanabilir bir dayanağı olmalıdır.
- Doğru kaydı geri almak. Bankanın henüz işlemediği bir ödeme için yapılmış doğru bir kaydı geri almak, Ocak’ta aynı işlemin iki kez kaydedilmesine yol açabilir. Kayıt geri alınmadan önce erken ya da hatalı yapılıp yapılmadığı kontrol edilmelidir.
- Tüm dövizleri tek tabloda toplamak. Her döviz cinsi ayrı hesaptır. TL karşılıklar üzerinden yapılan tek bir mutabakat, döviz bazlı hataların kur farkı içinde gözden kaçmasına neden olabilir.
- Ara bakiyeyle çalışmak. İnternet bankacılığından gün içinde alınan bakiye, gece işlenen faiz ve masrafları içermeyebilir. Mutabakat için gün sonu ekstresi kullanılmalıdır.
- Mutabakatı yıl sonuna bırakmak. On iki aylık hareketi Aralık’ta geriye dönük taramak, aylık mutabakata göre çok daha fazla zaman alır. Belgesi bulunamayan eski farklar da çoğu zaman bu yüzden oluşur.
Ödüyo ile Yıl Sonu Mutabakatına Hazırlanın
Birden fazla bankayla çalışan işletmelerde mutabakatın en çok zaman alan kısmı çoğu zaman karşılaştırma değil, veriyi toplamaktır: her bankanın internet bankacılığına ayrı ayrı girmek, ekstreleri indirmek ve muhasebe kayıtlarıyla yan yana koymak. Ödüyo bu süreçte üç noktada destek olur:
- Banka hareketlerini tek ekranda görmek: Ödüyo Banka Ekstre ile entegre bankalardaki TL ve döviz hesaplarınızın hareketlerini ve bakiyelerini tek ekrandan takip edebilirsiniz.
- Muhasebe sistemine aktarım: ERP Entegrasyon ile banka hareketleri muhasebe sisteminize aktarılabilir; böylece elle kayıttan kaynaklanan tutar ve hesap hataları azalır.
- Tahsilatların takibi: Online Tahsilat üzerinden ödeme linkiyle alınan ödemeler, ödemeyi yapan müşteri bilgisiyle birlikte takip edilebilir. Bu da açıklaması eksik gelen havaleler gibi “kimden geldiği bilinmeyen” tahsilat farklarını azaltır.
Böylece yıl sonu kapanışına hazırlanırken veri toplama ve kayıt kontrolü için harcanan süre kısalır. Farkların incelenmesi ve mutabakatın onaylanması ise muhasebe ekibinizin kontrolünde tamamlanır.
Banka bakiyeniz netleştikten sonra müşteri ve tedarikçilerinizle bakiye teyidi için Cari Hesap Mutabakat Takip Aracı‘nı ücretsiz kullanabilirsiniz.
Banka Hareketlerinizi Tek Ekrandan Takip Edin
Farklı bankalardaki hesap hareketlerinizi tek ekranda görüntüleyin, kayıtlarınızı daha kolay kontrol edin ve yıl sonu mutabakatına daha hazırlıklı girin.
Sıkça Sorulan Sorular
Banka Mutabakatı Ne Sıklıkla Yapılmalı?
En az ayda bir, her ay sonunda yapılması önerilir. İşlem hacmi yüksek işletmelerde haftalık ya da günlük kontrol, yıl sonu iş yükünü belirgin şekilde azaltır.
Banka Mutabakatı ile Cari Hesap Mutabakatı Arasındaki Fark Nedir?
Banka mutabakatında işletmenin kendi muhasebe kayıtları banka ekstresiyle karşılaştırılır. Cari hesap mutabakatında ise işletmenin kayıtları müşteri ya da tedarikçinin kayıtlarıyla karşılaştırılır ve bakiye karşı tarafa teyit ettirilir.
Banka Mutabakatında Fark Çıkarsa Ne Yapılır?
Fark, bankanın henüz işlemediği kalemler ve muhasebenin henüz işlemediği kalemler olarak ikiye ayrılır. Muhasebeye işlenmemiş ya da hatalı kaydedilmiş kalemler incelenir ve gerekiyorsa düzeltme kaydı yapılır; bankanın henüz işlemediği kalemler ise sonraki ekstrede takip edilir.
Dövizli Banka Hesapları Yıl Sonunda Hangi Kurla Değerlenir?
Döviz cinsinden banka hesapları, Vergi Usul Kanunu’nun 280. maddesi uyarınca Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirlenen kurla değerlenir; Bakanlık ayrıca kur belirlemediğinde uygulamada Merkez Bankasının döviz alış kuru kullanılır. Uygulanacak kuru her yıl mali müşavirinizle teyit etmeniz önerilir.
Bankadan Bakiye Teyit Yazısı Nasıl Alınır?
Hesabın bulunduğu şubeye ya da kurumsal bankacılık temsilcinize yazılı talepte bulunarak 31 Aralık tarihli, kaşeli bir bakiye yazısı isteyebilirsiniz. Bağımsız denetime tabi işletmelerde bu yazıyı genellikle denetçi doğrudan bankadan talep eder.
Banka Mutabakatı Otomatik Yapılabilir mi?
Mutabakatın veri toplama ve eşleştirme adımları yazılımlarla büyük ölçüde kolaylaştırılabilir. Tüm bankalardaki hareketleri tek ekranda toplayan ve muhasebe sistemine aktaran çözümler bu süreci hızlandırır; farkların incelenmesi ve mutabakatın onaylanması ise muhasebe ekibinde kalır.
Kaynaklar
- 213 Sayılı Vergi Usul Kanunu, Madde 280: Yabancı Paralar (Mevzuat Bilgi Sistemi)
- 1 Sıra No’lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği: Tek Düzen Hesap Planı (Alomaliye)
- Döviz Cinsinden Para, Alacak ve Borçlar (Alomaliye)
- Dönem Sonu İşlemleri (KPMG Vergi)
- Kasa ve Banka Hesaplarında Değerleme İşlemleri (Vergi Raporu)



